Xâm nhập mặn vụ Đông Xuân 2026 – 2027: Nguy cơ thiếu nước, bà con cần chủ động sớm

Nhật ký mùa vụ đầu tháng 10/2026 ghi nhận một vấn đề đang được đặc biệt quan tâm tại Đồng bằng sông Cửu Long: nguồn nước mùa khô 2026-2027 có nguy cơ suy giảm, trong khi xâm nhập mặn được dự báo có thể xuất hiện sớm và ở mức cao hơn trung bình nhiều năm. Đây là yếu tố cần được bà con đặc biệt lưu ý khi chuẩn bị xuống giống vụ Đông Xuân 2026-2027.

Theo các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Niño đã hình thành và có khả năng tiếp tục tác động trong những tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Trong bối cảnh lượng mưa có xu hướng thiếu hụt, dòng chảy về hạ lưu suy giảm, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại ĐBSCL được đánh giá có thể gia tăng trong mùa khô sắp tới.

Xâm nhập mặn là gì?

Xâm nhập mặn là hiện tượng nước mặn từ biển theo sông, kênh rạch đi sâu vào nội đồng, làm tăng độ mặn của nguồn nước ngọt.

Tại ĐBSCL, hiện tượng này thường rõ hơn vào mùa khô khi lượng nước từ thượng nguồn giảm và thủy triều đẩy nước mặn vào sâu hơn. Nếu độ mặn vượt ngưỡng phù hợp, nguồn nước có thể không còn an toàn để tưới lúa hoặc sử dụng cho một số loại cây trồng.

Nguồn nước ĐBSCL mùa khô 2026 – 2027 có nguy cơ ở mức thấp

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, dòng chảy trên dòng chính sông Mekong vào cuối mùa lũ đang giảm khá nhanh.

Đến ngày 29/9/2026, mực nước tại trạm Kratie ở mức khoảng 16,46 m, thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,44 m. Biển Hồ Tonle Sap cũng được dự báo đạt đỉnh sớm hơn trung bình nhiều năm, sau đó rút nước nhanh hơn.

Diễn biến này có thể làm giảm khả năng bổ sung nguồn nước cho hạ lưu trong mùa khô.

Bên cạnh đó, các mô hình dự báo khí hậu quốc tế được Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam tổng hợp cũng cho thấy lượng mưa trên lưu vực Mekong vào cuối năm 2026 có khả năng thiếu hụt so với trung bình nhiều năm.

Ở phạm vi Việt Nam, báo cáo của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra hai kịch bản El Niño cho năm 2026 – 2027. Trong đó, nếu El Niño ở mức trung bình đến mạnh, lượng mưa có thể thiếu hụt khoảng 10-20%. Trong kịch bản El Niño rất mạnh và kéo dài, mức thiếu hụt phổ biến có thể đạt khoảng 20-40%, một số khu vực cao hơn.

Điều này cho thấy nguy cơ thiếu nước mùa khô 2026 – 2027 cần được theo dõi sát, đặc biệt tại các khu vực sản xuất phụ thuộc lớn vào nguồn nước sông.

Xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ cuối tháng 12/2026

Thông tin từ Cục Khí tượng Thủy văn cho thấy nguồn nước về ĐBSCL trong mùa khô 2026 – 2027 được dự báo có khả năng ở mức thấp.

Tại một số khu vực, xâm nhập mặn có thể bắt đầu xuất hiện từ cuối tháng 12/2026 và tăng dần trong những tháng cao điểm mùa khô.

Đối với vùng cửa sông Cửu Long, theo kịch bản hiện nay:

• Tháng 12/2026, ranh mặn 4 g/lít có thể vào sâu khoảng 30-40 km.
• Tháng 1-2/2027, phạm vi xâm nhập có thể đạt khoảng 50-65 km.
• Nửa đầu tháng 3/2027, ranh mặn có thể vào sâu khoảng 55-70 km.

Trên hai sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây, phạm vi ảnh hưởng có thể sâu hơn. Ranh mặn 4 g/lít được dự báo có thể đạt khoảng 80-85 km trong tháng 1-2/2027 và tăng thêm trong tháng 3-4 nếu nguồn nước thượng nguồn ở mức thấp.

Tuy nhiên, đây là các kịch bản dự báo, không phải mốc cố định.

Mức độ xâm nhập mặn thực tế còn phụ thuộc vào lượng mưa, thủy triều, nguồn nước từ thượng nguồn Mekong, vận hành hồ chứa và hệ thống công trình thủy lợi trong khu vực.

Chủ động trước nguy cơ hạn mặn

Các mùa hạn mặn nghiêm trọng như 2015 – 2016 và 2019 – 2020 đang được sử dụng làm kịch bản tham chiếu để xây dựng phương án ứng phó cho mùa khô 2026 – 2027.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa hạn mặn năm nay sẽ lặp lại ở mức tương tự. Dự báo hiện tại cho thấy diễn biến có thể khác nhau theo từng khu vực, nhưng nguy cơ nguồn nước suy giảm và xâm nhập mặn xuất hiện sớm vẫn cần được lưu ý trong bố trí thời vụ và sản xuất.

Vụ Đông Xuân 2026 – 2027 cần chủ động xuống giống sớm

Trước nguy cơ xâm nhập mặn đến sớm, ngành nông nghiệp khuyến cáo các địa phương ĐBSCL chủ động bố trí thời vụ vụ Đông Xuân 2026-2027 phù hợp với điều kiện nguồn nước từng khu vực.

Theo định hướng của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đợt xuống giống sớm có thể bắt đầu từ ngày 10-30/10/2026 tại một số vùng ven biển, cửa sông và cuối nguồn có nguy cơ xâm nhập mặn sớm.

Đợt xuống giống chính vụ dự kiến tập trung trong tháng 11, đợt xuống giống muộn trong tháng 12 và toàn vụ phấn đấu hoàn thành gieo cấy trước ngày 10/1/2027.

Việc đẩy sớm thời vụ tại các khu vực có nguy cơ hạn mặn nhằm tận dụng nguồn nước ngọt đầu vụ, đồng thời hạn chế tình trạng lúa gặp thiếu nước hoặc xâm nhập mặn ở giai đoạn cuối vụ.

Chủ động nguồn nước từ sớm thay vì chờ mặn xuất hiện

Một trong những khuyến cáo quan trọng trong mùa khô năm nay là cần chuẩn bị nguồn nước trước khi bước vào cao điểm xâm nhập mặn.

Tại các khu vực có nguy cơ thiếu nước, địa phương và người dân cần tận dụng thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để tăng khả năng tích trữ.

Các giải pháp phòng chống xâm nhập mặn thường được khuyến cáo gồm:

• Nạo vét kênh, mương, ao hoặc khu vực chứa nước phù hợp.
• Chủ động tích trữ nước ngọt khi điều kiện nguồn nước cho phép.
• Kiểm tra độ mặn trước khi đưa nước vào ruộng.
• Vận hành cống, đập và công trình thủy lợi theo diễn biến thực tế.
• Hạn chế thất thoát nguồn nước trong thời gian khan hiếm.
• Theo dõi thường xuyên bản tin độ mặn và nguồn nước tại địa phương.

Tại những vùng ven biển, các công trình kiểm soát mặn như hệ thống Cái Lớn – Cái Bé cũng sẽ được vận hành linh hoạt dựa trên mực nước, độ mặn và thủy triều thực tế.

Bà con sản xuất lúa cần lưu ý gì trong vụ Đông Xuân?

Với diễn biến hiện nay, điều quan trọng nhất là không chủ quan với nguồn nước nhưng cũng không nên quá lo lắng khi mới nhìn vào các kịch bản dự báo.

Bà con nên tập trung vào một số việc thiết thực:

• Theo sát lịch xuống giống do địa phương khuyến cáo.
• Chủ động kiểm tra nguồn nước trước khi lấy vào ruộng.
• Không lấy nước chỉ dựa vào cảm quan.
• Giữ nước trong ruộng hợp lý, hạn chế tháo nước không cần thiết.
• Theo dõi các đợt triều cường vì độ mặn có thể thay đổi nhanh.
• Ưu tiên nguồn thông tin từ cơ quan khí tượng, thủy lợi và ngành nông nghiệp địa phương.

Đặc biệt, tại các vùng chịu ảnh hưởng thường xuyên của xâm nhập mặn, thời điểm lấy nước có thể thay đổi theo từng ngày hoặc từng đợt triều.

Do đó, thông tin quan trắc thực tế tại địa phương vẫn là căn cứ quan trọng nhất để quyết định thời điểm đưa nước vào đồng.

Kết luận

Mùa khô 2026 – 2027 tại ĐBSCL được dự báo có nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn xuất hiện sớm. Vì vậy, bà con cần chủ động bố trí thời vụ, sử dụng nước hợp lý và thường xuyên theo dõi các bản tin nguồn nước, độ mặn tại địa phương.

Nhật ký mùa vụ Inashiro sẽ tiếp tục cập nhật những diễn biến đáng chú ý để bà con chủ động hơn trong sản xuất.

Nguồn tham khảo

• Cục Khí tượng Thủy văn – Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Nguồn nước về ĐBSCL mùa khô 2026-2027 có thể ở mức thấp, xâm nhập mặn xuất hiện từ cuối tháng 12
• Báo Nông nghiệp và Môi trường: Xâm nhập mặn cao, vụ Đông Xuân 2026-2027 nguy cơ thiếu nước.
• Báo Tiền Phong: Khuyến cáo miền Tây ứng phó hạn, mặn gay gắt mùa khô sắp tới.
• VietnamPlus – TTXVN: Chủ động ứng phó El Niño, bảo đảm sản xuất vụ Đông Xuân 2026–2027.