VI
EN
Đạo ôn cổ bông là một trong những bệnh hại nguy hiểm trên cây lúa, có khả năng gây thất thu năng suất nghiêm trọng nếu không được phát hiện và phòng ngừa đúng thời điểm. Khác với đạo ôn lá thường xuất hiện ở giai đoạn sinh trưởng trước đó, đạo ôn cổ bông thường gây hại mạnh vào giai đoạn lúa làm đòng – trổ, đúng thời điểm quyết định trực tiếp đến tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ.
Khi nấm bệnh tấn công vào cổ bông, các mô bị tổn thương và đường vận chuyển nước, dinh dưỡng lên bông bị ảnh hưởng. Tùy mức độ nhiễm bệnh, bông lúa có thể bị lép lửng, lép hoàn toàn, thậm chí trắng bông và gãy cổ bông. Nếu bệnh phát triển trên diện rộng, năng suất có thể suy giảm nghiêm trọng.
Vậy đạo ôn cổ bông là gì, nguyên nhân do đâu, dấu hiệu nhận biết như thế nào và làm sao để phòng bệnh hiệu quả? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Đạo ôn cổ bông là gì?
Đạo ôn cổ bông là dạng gây hại của bệnh đạo ôn trên cây lúa, xảy ra khi tác nhân gây bệnh tấn công vào cổ bông, cuống bông hoặc các đốt gần cổ bông trong giai đoạn lúa làm đòng và trổ.
Tác nhân gây bệnh đạo ôn là nấm Magnaporthe oryzae. Nấm có thể gây bệnh trên nhiều bộ phận của cây lúa, trong đó đạo ôn cổ bông đặc biệt nguy hiểm vì xuất hiện vào giai đoạn cây đang hình thành và nuôi hạt.
Khi cổ bông bị nhiễm bệnh, mô tại vị trí bị bệnh thường chuyển màu nâu đến nâu đen. Vết bệnh có thể khiến mô bị chết và ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển nước, chất dinh dưỡng từ thân lên bông.
Nếu bệnh xảy ra sớm và gây tổn thương nặng ở cổ bông, cả bông có thể bị trắng, hạt không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để phát triển. Đây là lý do đạo ôn cổ bông thường gắn liền với hiện tượng bông trắng, hạt lép và giảm năng suất cuối vụ.
Dấu hiệu nhận biết đạo ôn cổ bông trên lúa
Phát hiện bệnh sớm là yếu tố quan trọng để hạn chế thiệt hại. Tuy nhiên, đạo ôn cổ bông đôi khi khó nhận biết ở giai đoạn đầu nếu bà con chỉ quan sát phần lá hoặc nhìn tổng thể ruộng. Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:
1. Cổ bông xuất hiện vết bệnh màu nâu
Vết bệnh thường xuất hiện tại cổ bông hoặc vị trí tiếp giáp giữa thân và bông, có màu nâu và có thể chuyển sang nâu đen khi bệnh phát triển.
Mô tại vị trí nhiễm bệnh dần bị tổn thương, làm ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng từ thân lên bông.
2. Bông lúa bị trắng
Đây là dấu hiệu dễ nhận thấy khi đạo ôn cổ bông phát triển nặng. Khi cổ bông bị nấm bệnh tấn công, đường vận chuyển dinh dưỡng lên bông bị cản trở, khiến hạt không được nuôi đầy đủ.
Nếu bệnh xảy ra trước hoặc trong thời điểm hạt đang hình thành, cả bông có thể bị trắng, trong khi hạt bên trong bị lép hoặc không vào gạo. Những bông bệnh thường nổi bật giữa ruộng, nhưng khi đã xuất hiện trắng bông hàng loạt thì bệnh có thể đã gây thiệt hại đáng kể.
3. Hạt lép lửng hoặc lép hoàn toàn
Do bông không được cung cấp đầy đủ nước và dinh dưỡng, quá trình hình thành và tích lũy vật chất vào hạt bị ảnh hưởng. Hậu quả là:
- Lép hoàn toàn: Hạt không hình thành đầy đủ.
- Lép lửng, hạt nhẹ: Hạt có hình thành nhưng không được nuôi chắc.
- Hạt nhỏ, kém chắc: Chất lượng hạt và tỷ lệ hạt chắc giảm.
- Giảm năng suất: Nhiều bông bị bệnh đồng nghĩa tỷ lệ hạt chắc của cả ruộng giảm mạnh.
Đây cũng chính là lý do đạo ôn cổ bông có thể khiến bông lúa bị lép trắng hàng loạt nếu bệnh phát triển mạnh trong giai đoạn lúa trổ.
4. Cổ bông yếu, dễ gãy
Khi mô tại cổ bông bị tổn thương, vị trí này trở nên yếu và dễ gãy hơn. Bông có thể bị gãy hoặc rũ xuống, làm tăng nguy cơ thất thoát hạt khi gặp mưa gió hoặc đến thời điểm thu hoạch.
Nguyên nhân khiến bệnh đạo ôn cổ bông phát sinh
Sự phát triển của đạo ôn cổ bông phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thời tiết, giống lúa và điều kiện canh tác.
1. Thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao
- Độ ẩm cao và thời tiết ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển và lây lan.
- Đặc biệt, những giai đoạn có mưa kéo dài, ruộng ẩm cao hoặc thường xuyên có sương vào sáng sớm cần được theo dõi kỹ.
2. Ruộng thừa đạm
- Bón nhiều phân đạm có thể làm cây lúa sinh trưởng quá mạnh, lá xanh tốt và mô cây mềm hơn, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh đạo ôn phát triển.
- Vì vậy, cần cân đối dinh dưỡng thay vì chỉ tập trung bổ sung đạm để thúc cây xanh tốt.
3. Gieo sạ quá dày
- Ruộng gieo sạ dày thường có tán lá rậm, khả năng thông thoáng kém và độ ẩm trong ruộng dễ duy trì ở mức cao.
- Đây là điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát sinh và lây lan giữa các cây.
4. Giống lúa và tình trạng ruộng
- Một số giống có mức độ mẫn cảm với bệnh đạo ôn cao hơn những giống khác. Bên cạnh đó, những ruộng đã từng xuất hiện đạo ôn lá cũng cần được đặc biệt lưu ý khi bước vào giai đoạn làm đòng – trổ.
Đạo ôn cổ bông phát triển mạnh và nguy hiểm thế nào?
Đạo ôn cổ bông thường phát triển mạnh khi lúa bước vào giai đoạn làm đòng – trổ, đặc biệt trong điều kiện mưa nhiều, độ ẩm cao, có sương vào sáng sớm. Những ruộng gieo sạ dày, tán lá rậm, cây xanh tốt do dư đạm hoặc đã từng xuất hiện đạo ôn lá cũng có nguy cơ cao hơn.
Bệnh đặc biệt nguy hiểm vì xuất hiện đúng giai đoạn quyết định năng suất. Khi nấm tấn công vào cổ bông, mô bệnh bị tổn thương, ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng lên nuôi hạt. Bông bị bệnh có thể trắng, hạt lép lửng hoặc lép hoàn toàn, cổ bông yếu và dễ gãy, làm giảm đáng kể tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ.
Vì vậy, giai đoạn lúa chuẩn bị trổ đến trổ đều là thời điểm bà con cần đặc biệt chú ý theo dõi và chủ động phòng bệnh, nhất là khi thời tiết thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.
Cách phòng bệnh đạo ôn cổ bông hiệu quả
Đối với đạo ôn cổ bông, nguyên tắc quan trọng là không nên đợi đến khi bông lúa đã trắng hoặc hạt đã lép hàng loạt mới bắt đầu xử lý. Giai đoạn lúa làm đòng – chuẩn bị trổ và trổ đều cần được theo dõi sát, đặc biệt khi thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao, có sương vào sáng sớm hoặc ruộng đang phát triển xanh tốt.
Để chủ động bảo vệ bông lúa trong giai đoạn quan trọng này, bà con có thể kết hợp các biện pháp canh tác với giải pháp quản lý bệnh phù hợp.
1. Thăm đồng thường xuyên từ giai đoạn làm đòng
Từ khi lúa bắt đầu làm đòng, bà con nên kiểm tra ruộng thường xuyên, không chỉ quan sát màu sắc lá mà cần chú ý đến tình trạng sinh trưởng của cây và nguy cơ phát sinh bệnh.
Những ruộng từng xuất hiện đạo ôn lá, ruộng gieo sạ dày hoặc đang gặp thời tiết mưa ẩm kéo dài cần được theo dõi kỹ hơn.
2. Bón phân cân đối, hạn chế dư đạm
Ruộng lúa quá xanh tốt, thân lá phát triển mạnh do thừa đạm thường có tán lá rậm và độ thông thoáng kém. Đây là một trong những yếu tố cần lưu ý trong quản lý bệnh đạo ôn.
Bà con nên bón phân cân đối, tránh thúc đạm quá mức trong giai đoạn lúa làm đòng – trổ.
3. Chủ động phòng bệnh trước khi bệnh gây thiệt hại nặng
Một sai lầm thường gặp là chỉ bắt đầu xử lý khi đã nhìn thấy nhiều bông trắng trên ruộng.
Khi cổ bông đã bị tổn thương nặng, khả năng nuôi hạt đã bị ảnh hưởng và việc xử lý lúc này khó có thể bù đắp phần năng suất đã mất. Vì vậy, phòng bệnh đúng thời điểm vẫn là giải pháp quan trọng hơn xử lý khi bệnh đã phát triển mạnh.
Bộ đôi TUTIN 40SL + AWESOME 10WP – Giải pháp được nhà nông tin dùng
Để chủ động quản lý đạo ôn cổ bông trong giai đoạn lúa làm đòng – trổ, bà con có thể tham khảo bộ đôi thuốc trừ bệnh TUTIN 40SL + AWESOME 10WP – giải pháp được nhiều nhà nông tin dùng trong chăm sóc và bảo vệ ruộng lúa.
Với sự kết hợp của thuốc trừ bệnh sinh học TUTIN 40SL (hoạt chất Tricyclazole) và thuốc trừ bệnh AWESOME 10WP (hoạt chất Kasugamycin), bộ đôi hỗ trợ quản lý nấm bệnh trên lúa, giúp bảo vệ cây trong giai đoạn mẫn cảm và hạn chế nguy cơ bệnh phát triển.
Ưu điểm nổi bật:
- Hỗ trợ quản lý đạo ôn: Phù hợp đưa vào chương trình phòng ngừa và quản lý đạo ôn trên lúa.
- Bảo vệ cây trong giai đoạn trổ: Chủ động chăm sóc ruộng khi thời tiết thuận lợi cho bệnh phát sinh.
- Kết hợp 2 hoạt chất: Hỗ trợ xây dựng chương trình quản lý bệnh linh hoạt.
- Hướng đến năng suất cuối vụ: Giúp bà con chủ động bảo vệ bông lúa, hạn chế ảnh hưởng đến tỷ lệ hạt chắc.
👉 Xem chi tiết bộ giải pháp: Bộ đôi TUTIN 40SL + AWESOME 10WP
Khi nào cần chú ý phòng đạo ôn cổ bông?
Không phải cứ nhìn thấy bệnh mới bắt đầu phòng. Bà con nên đặc biệt chú ý khi ruộng xuất hiện đồng thời nhiều yếu tố nguy cơ:
- Lúa đang ở giai đoạn làm đòng – chuẩn bị trổ.
- Thời tiết mưa nhiều, ẩm độ cao.
- Sáng sớm thường xuyên có sương.
- Ruộng gieo sạ dày, tán lá rậm.
- Lúa xanh tốt do bón nhiều đạm.
- Trước đó ruộng đã từng xuất hiện đạo ôn lá.
- Dự báo có mưa kéo dài trong thời gian lúa trổ.
Trong những điều kiện này, việc chủ động phòng bệnh trước và trong giai đoạn trổ có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ cổ bông và hạn chế nguy cơ giảm tỷ lệ hạt chắc.
Vì sao không nên đợi đến khi bông trắng mới xử lý?
Bông trắng là một trong những dấu hiệu dễ nhận biết của đạo ôn cổ bông, nhưng đây cũng là lúc thiệt hại đã biểu hiện rõ.
Khi nấm bệnh tấn công mạnh vào cổ bông, mô tại vị trí bệnh có thể bị tổn thương, ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng lên bông. Hạt từ đó không được nuôi đầy đủ, dẫn đến lép lửng hoặc lép hoàn toàn.
Nếu nhiều bông cùng bị bệnh, năng suất cuối vụ có thể giảm đáng kể.
Vì vậy, tư duy quản lý bệnh nên chuyển từ “thấy bệnh mới xử lý” sang “nhận diện nguy cơ và phòng bệnh đúng thời điểm”.
Đặc biệt với những ruộng có nguy cơ cao, bà con có thể tham khảo bộ giải pháp TUTIN 40SL + AWESOME 10WP để chủ động hơn trong chương trình bảo vệ cây lúa.
Kết luận
Để đạt được hiệu quả tối ưu trong quản lý đạo ôn cổ bông trên lúa, bà con chỉ cần ghi nhớ 4 nguyên tắc quan trọng:
Theo dõi sớm – Dinh dưỡng cân đối – Thăm đồng thường xuyên – Phòng bệnh đúng thời điểm.
Bảo vệ cổ bông khỏe mạnh chính là bảo vệ quá trình nuôi hạt và góp phần giữ vững năng suất cuối vụ.
Nếu bà con đang gặp tình trạng đạo ôn cổ bông, bông trắng, hạt lép hoặc cần tư vấn giải pháp phòng bệnh phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, hãy liên hệ với Inashiro để được hỗ trợ kỹ thuật và lựa chọn giải pháp phù hợp cho ruộng.
———————-
👉 Quý bà con nông dân cần tư vấn kỹ thuật, liên hệ ngay với Inashiro để được hỗ trợ miễn phí:
- Hotline: 0898.26.26.26
- Website: inashiro.vn
- Fanpage: Ina-Shiro Japan
